Spiegelneuronen (en CMFT)

Soms voel je het meteen.
De spanning in een ruimte.
Het verdriet in iemands ogen.
De onrust in iemands lichaam.

Zonder dat er één woord wordt gezegd, weet je: hier gebeurt iets.
Dat is geen toeval. Dat is je brein dat afstemt.

De stille taal van verbinding

Mensen zijn sociale wezens. We zijn van nature afgestemd op elkaar. Ons zenuwstelsel leest voortdurend signalen: gezichtsuitdrukkingen, lichaamshouding, ademhaling, beweging. Vaak zonder dat we het bewust doorhebben. Een belangrijk systeem dat hieraan bijdraagt, is het spiegelneuronsysteem.

Wat zijn neuronen?

Neuronen (zenuwcellen) zijn gespecialiseerde cellen die informatie verwerken en doorgeven in je zenuwstelsel. Alles wat je denkt, voelt, onthoudt of doet, van een herinnering tot het bewegen van je vingers, gebeurt dankzij neuronen.

Een menselijk brein bevat ongeveer 86 miljard neuronen. Elk neuron kan met duizenden andere neuronen verbonden zijn. Dat maakt het brein absurd complex (en indrukwekkend).

Opbouw van een neuron

Een neuron bestaat grofweg uit vier delen:

1. Dendrieten
   Ontvangen signalen van andere neuronen.
2. Cellichaam (soma)
   Verwerkt de inkomende signalen en “beslist” of het neuron actief wordt.
3. Axon
   Een lange uitloper die elektrische signalen doorstuurt naar andere cellen.
4. Synaps
   Het contactpunt tussen twee neuronen waar informatie wordt doorgegeven via chemische stoffen (neurotransmitters).

Neuronen communiceren in twee stappen.

1. Elektrisch signaal; Binnen het neuron loopt een actiepotentiaal: een kort elektrisch signaal dat zich langs het axon voortplant.
2. Chemisch signaal; Aan het einde van het axon worden neurotransmitters vrijgegeven in de synaps. Die binden zich aan receptoren van het volgende neuron.

Bekende neurotransmitters zijn:

• Dopamine – beloning, motivatie
• Serotonine – stemming, welzijn
• Glutamaat – leren en geheugen (meest voorkomende)
• GABA – remming, ontspanning

Soorten neuronen

Er zijn verschillende types, met elk hun eigen rol:

• Sensorische neuronen
  Brengen informatie van je zintuigen naar het brein (pijn, licht, geluid).
• Motorische neuronen
  Sturen signalen van het brein naar spieren en klieren.
• Interneuronen
  Verbinden neuronen onderling; de grote meerderheid in het brein.

Neuronen en leren

Leren en geheugen ontstaan doordat verbindingen tussen neuronen veranderen. Dit heet synaptische plasticiteit.

• Verbindingen die vaak gebruikt worden sterker
• Verbindingen die weinig gebruikt worden zwakker

“Neurons that fire together, wire together.”

Daarom werken herhaling en oefening zo goed.

Kunnen neuronen herstellen?

Lang dacht men dat neuronen niet vernieuwd worden. Nu weten we:

• In sommige gebieden (zoals de hippocampus) kunnen nieuwe neuronen ontstaan (neurogenese).
• De meeste hersenfuncties herstellen echter door nieuwe verbindingen, niet door nieuwe cellen.

Spiegelneuronen (en CMFT) – Wat zijn spiegelneuronen?

Spiegelneuronen zijn hersencellen die actief worden wanneer je zelf iets doet,
én wanneer je iemand anders diezelfde handeling ziet doen. Zie je iemand huilen, dan worden in jouw brein deels dezelfde netwerken actief alsof jij zelf verdriet ervaart.
Zie je iemand lachen, dan ontspant je lichaam vaak vanzelf mee.

Spiegelneuronen vormen daarmee een neurobiologische basis voor:

• emotionele resonantie
• afstemming
• leren door observatie
• het gevoel van verbinding

Ze zorgen ervoor dat we elkaar kunnen voelen, vaak zonder woorden.

Spiegelneuronen (en CMFT) - Wat spiegelneuronen precies doen (en wat niet)

Neurowetenschappelijk gezien spiegelen spiegelneuronen vooral actie: beweging, houding, intentie.
Ze coderen geen emoties op zichzelf, maar zetten het lichaam klaar voor een overeenkomstige staat.

Bijvoorbeeld:

• iemand trekt zijn schouders op en krimpt in
• jouw brein activeert hetzelfde motorische patroon
• via koppelingen met emotionele netwerken ontstaat affectieve resonantie

Spiegelneuronen wekken dus geen emotie op, maar bereiden het lichaam voor om mee te bewegen.
Dat maakt ze krachtig, maar ook beperkt.

Empathie bestaat namelijk uit meerdere lagen:

1. Lichamelijke resonantie (waar spiegelneuronen aan bijdragen)
2. Affectieve betekenisgeving (o.a. insula, amygdala)
3. Begrijpen en mentaliseren (prefrontale cortex)

Spiegelneuronen zijn de ingang, niet het hele proces. Spiegelneuronen zijn zo belangrijk omdat ze ons, in een veilige, afgestemde omgeving, helpen spiegelneuronen om emoties te reguleren, sociale signalen te leren lezen, ons begrepen te voelen en vertrouwen op te bouwen. Maar wanneer iemand opgroeit met langdurige stress, emotionele onveiligheid, trauma of verstoorde hechting, kan dit natuurlijke afstemmingssysteem ontregeld raken. Dat kan zich uiten als snel overspoeld raken door emoties van anderen, je juist afsluiten en weinig voelen, verbinding als spannend of verwarrend ervaren en moeite hebben om jezelf of anderen echt te begrijpen. Niet omdat je “kapot” bent, maar omdat je zenuwstelsel zich ooit heeft aangepast om te overleven.

Spiegelneuronen (en CMFT) - Wat is Connect Mirror Neuron Focus Therapy (CMFT)?

Connect Mirror Neuron Focus Therapy (CMFT) is een therapievorm die bewust werkt met dit afstemmingssysteem.
Niet door het te forceren, maar door veilige, belichaamde verbinding centraal te stellen. Het uitgangspunt is eenvoudig, maar diepgaand. Veel psychische en relationele problemen ontstaan niet alleen in mensen, maar tussen mensen.Wanneer verbinding verstoord raakt, door trauma, onveilige hechting, afwijzing, verwaarlozing of langdurige stress, kan afstemming onder druk komen te staan. CMFT richt zich op het herstellen van die afstemming, in het hier en nu.

Spiegelneuronen (en CMFT) -Wat gebeurt er in CMFT op spiegelneuron-niveau?

Lichaamssynchronie
Wanneer therapeut en cliënt subtiel afstemmen in ademhaling, tempo, microbewegingen ontstaat timing-overeenstemming. Het voelt alsof het klopt. Alsof je niet alleen bent in je ervaring.

Gezichtsuitdrukking
Het gezicht is een krachtige sociale spiegel. Subtiele mimiek activeert motorische patronen en beïnvloedt adem en spierspanning.
Het brein voorspelt: deze ander is afgestemd. Dat kan dreiging verlagen.

Oogcontact
Oogcontact versterkt sociale signalen en verhoogt arousal. Voor sommige mensen voelt dit verbindend, voor anderen overweldigend. In CMFT wordt hier zorgvuldig en afgestemd mee gewerkt. Spiegelneuronen spelen hierin een rol, maar regulatie gebeurt altijd in samenhang met het hele zenuwstelsel. Herstel is geen “reparatie”. Spiegelneuronen worden niet uitgezet, ze raken niet kapot. Ze hoeven niet opnieuw “geactiveerd” te worden.

Wat wél gebeurt bij onveiligheid is dat resonantie wordt onderdrukt, afstemming wordt vermeden en het systeem beschermt zichzelf. In veilige interactie gebeurt iets anders. Dan neem die onderdrukking af, mag resonantie weer ontstaan en voelt verbinding minder bedreigend. Dat voelt als herstel, maar is eigenlijk ontremming: ruimte maken voor wat er al is.

Spiegelneuronen (en CMFT) - Waarom CMFT soms diep raakt

CMFT werkt niet via uitleg of analyse alleen. Het spreekt het lichaam aan vóór de woorden. Het sociale brein reageert snel op synchronie en veiligheid. Spiegelneuronen maken dit snel, non-verbaal en diep voelbaar. Ze openen de deur.
Maar de echte verandering ontstaat door veiligheid, context en herhaalde ervaring.

Tot slot

In CMFT dragen spiegelneuronen bij aan lichamelijke resonantie, timing en gevoelde afstemming.
Maar heling ontstaat niet door één mechanisme.

Heling ontstaat in ontmoeting.
In afgestemde aanwezigheid.
In het langzaam opnieuw ervaren:
ik ben hier, en ik word gevoeld.

Misschien is dat waar verbinding begint.